2-wheeler or 4-wheeler new rules भारत सरकारने गेल्या काही वर्षांमध्ये वाहन सुरक्षा आणि अनधिकृत वाहनांवर नियंत्रण ठेवण्यासाठी विविध उपाययोजना केल्या आहेत. त्यापैकी एक महत्त्वाची उपाययोजना म्हणजे हाय सिक्युरिटी रजिस्ट्रेशन प्लेट (HSRP) ची अंमलबजावणी. या लेखामध्ये आपण HSRP विषयी सविस्तर माहिती, नवीन नियम, अटी, ऑनलाइन बुकिंगची प्रक्रिया आणि इतर महत्त्वाचे मुद्दे जाणून घेणार आहोत.
HSRP म्हणजे काय?
HSRP म्हणजे ‘हाय सिक्युरिटी रजिस्ट्रेशन प्लेट’ हे एक विशेष प्रकारचे नंबर प्लेट आहे जे वाहनांसाठी वापरले जाते. सामान्य नंबर प्लेटपेक्षा HSRP नंबर प्लेट अधिक सुरक्षित आहे कारण त्यांची रचना अशा प्रकारे केली जाते की त्यात फेरफार करणे अत्यंत कठीण असते. HSRP नंबर प्लेटमध्ये स्वयंचलित क्रमांक, होलोग्राम, मायक्रोचिप, आणि सुरक्षा स्टिकर असतात, जे वाहन चोरी रोखण्यास आणि वाहनांची ओळख सुनिश्चित करण्यास मदत करतात.
HSRP बसवणे का अनिवार्य आहे?
केंद्रीय मोटार वाहन कायदा १९८९ च्या नियम ५० नुसार, सर्व वाहनांवर HSRP लावणे सक्तीचे आहे. या नियमाचे मुख्य उद्दिष्ट्य खालीलप्रमाणे आहेत:
- वाहन चोरीला आळा: HSRP नंबर प्लेटमध्ये असलेले सुरक्षा वैशिष्ट्ये नंबर प्लेट बदलणे अत्यंत कठीण करतात, ज्यामुळे चोरलेल्या वाहनांची ओळख लपवणे अवघड होते.
- अनधिकृत वाहनांवर नियंत्रण: HSRP मुळे अनधिकृत वाहनांची ओळख करणे आणि त्यावर कारवाई करणे सोपे होते.
- डिजिटल माहिती व्यवस्थापन: HSRP मध्ये असलेल्या मायक्रोचिपमुळे वाहनाची माहिती डिजिटल पद्धतीने संग्रहित केली जाते, ज्यामुळे वाहन दस्तऐवजीकरण सुलभ होते.
- वाहन अपघातांच्या तपासात मदत: HSRP मुळे अपघात झालेल्या वाहनांची ओळख सहज पटते, ज्यामुळे पोलिस तपासात मदत होते.
कोणत्या वाहनांवर HSRP लावणे बंधनकारक आहे?
केंद्रीय मोटार वाहन कायदा १९८९ च्या नियमानुसार, खालील प्रकारच्या वाहनांवर HSRP लावणे बंधनकारक आहे:
- नॉन ट्रान्सपोर्ट वाहने (खाजगी वापरातील वाहने)
- ट्रान्सपोर्ट वाहने (व्यावसायिक वापरातील वाहने)
- भाडेतत्त्वावर असलेली वाहतूक वाहने
- बॅटरीवर चालणारी रेंट अ कॅब असलेली वाहने
- बॅटरीवर चालणारी नॉन ट्रान्सपोर्ट वाहने
- बॅटरीवर चालणारी ट्रान्सपोर्ट वाहने
HSRP बसवण्याची समयमर्यादा
महाराष्ट्र शासनाच्या निर्णयानुसार, HSRP बसवण्याची समयमर्यादा खालीलप्रमाणे आहे:
- १ एप्रिल २०१९ नंतर नोंदणीकृत वाहने: या वाहनांना विक्री आणि नोंदणीच्या वेळीच HSRP नंबर प्लेट बसवलेली असते.
- १ एप्रिल २०१९ पूर्वी नोंदणीकृत वाहने: या वाहनांना ३१ मार्च २०२५ पूर्वी HSRP नंबर प्लेट बसवणे बंधनकारक आहे.
HSRP नंबर प्लेट न लावल्यास दंड
HSRP नंबर प्लेट न लावल्यास मोटार वाहन कायद्यानुसार दंड आकारला जाऊ शकतो. नियमानुसार, HSRP नंबर प्लेट न लावल्यास पहिल्या वेळी ५,००० रुपये आणि त्यानंतर १०,००० रुपये पर्यंत दंड आकारला जाऊ शकतो. हे दंड राज्यानुसार भिन्न असू शकतात.
HSRP नंबर प्लेटचे अधिकृत शुल्क
HSRP नंबर प्लेट बसवण्यासाठी आकारले जाणारे शुल्क वाहनाच्या प्रकारानुसार भिन्न असते:
- दुचाकी (ट्रॅक्टर, बाईक, स्कूटर): ५३१ रुपये
- तीनचाकी (ऑटो-रिक्षा): ५९० रुपये
- चार चाकी (कार, बस, ट्रक, टँकर, टेम्पो, ट्रेलर इत्यादी): ८७९ रुपये
HSRP नंबर प्लेटची वैशिष्ट्ये
HSRP नंबर प्लेटमध्ये खालील वैशिष्ट्ये असतात:
- होलोग्राम: प्लेटवर भारताच्या अशोक स्तंभाचा होलोग्राम असतो, जो सुरक्षेचा एक महत्त्वाचा घटक आहे.
- मायक्रोचिप: यामध्ये वाहनाची महत्त्वाची माहिती संग्रहित केलेली असते, जसे की इंजिन क्रमांक, चासिस क्रमांक इत्यादी.
- सुरक्षा स्टिकर: यावर वाहनाचा नोंदणी क्रमांक, होलोग्राम, आणि QR कोड असतो.
- अतिनील प्रकाश दर्शवणारी फिल्म: ही प्लेटला रात्री अधिक दृश्यमान बनवते.
- आंतरराष्ट्रीय मानक: HSRP नंबर प्लेट आंतरराष्ट्रीय मानकांनुसार बनवले जातात.
HSRP नंबर प्लेट ऑनलाइन बुकिंग प्रक्रिया
HSRP नंबर प्लेट ऑनलाइन बुक करण्यासाठी खालील प्रक्रिया अनुसरा:
पहिला टप्पा: ऑनलाइन बुकिंग
- अधिकृत वेबसाइटवर जा: वाहन उत्पादकाच्या अधिकृत वेबसाइटवर किंवा www.siam.in, www.bookmyhsrp.com, किंवा आपल्या राज्याच्या परिवहन विभागाच्या वेबसाइटवर जा.
- वाहनाची माहिती भरा: वाहनाचा नोंदणी क्रमांक, मालकाचे नाव, वाहनाचा प्रकार आणि इतर आवश्यक माहिती भरा.
- Vahan डेटाबेसमध्ये नोंदणीकृत मोबाइल नंबर प्रविष्ट करा.
- HSRP फिटमेंट सेंटर निवडा: आपल्या घराजवळील HSRP फिटमेंट सेंटर निवडा.
- तारीख आणि वेळ निवडा: आपल्याला सोयीस्कर असलेली तारीख आणि वेळ निवडा.
- शुल्क भरा: ऑनलाइन पेमेंट गेटवे द्वारे HSRP नंबर प्लेटचे शुल्क भरा आणि पावती डाउनलोड करा.
दुसरा टप्पा: HSRP बसवणे
- निवडलेल्या तारखेला आणि वेळी HSRP फिटमेंट सेंटरवर जा.
- आवश्यक कागदपत्रे सादर करा:
- वाहन नोंदणी प्रमाणपत्र (RC) ची मूळ प्रत आणि छायाप्रत
- ऑनलाइन बुकिंगची पावती
- वाहन मालकाचा ओळखपत्राची प्रत
- HSRP नंबर प्लेट बसवून घ्या आणि स्टिकर लावून घ्या.
होम डिलिव्हरी पर्याय
तुम्ही होम डिलिव्हरीचा पर्यायही निवडू शकता. हा पर्याय निवडल्यास, वाहनाला नंबरप्लेट घरी येऊन बसविण्यात येईल. यासाठी अतिरिक्त शुल्क आकारले जाऊ शकते.
HSRP ऑनलाइन स्टेटस तपासणे
तुमच्या HSRP ऑर्डरची स्थिती तपासण्यासाठी, अधिकृत वेबसाइटवर जा आणि ऑर्डर क्रमांक किंवा वाहन नोंदणी क्रमांक प्रविष्ट करा. तुम्हाला तुमच्या ऑर्डरची सद्य स्थिती दिसेल.
HSRP नंबर प्लेट बसवण्यासंदर्भात काही महत्त्वाचे मुद्दे
- केवळ अधिकृत केंद्रातूनच HSRP मिळवा: बनावट HSRP नंबर प्लेट टाळण्यासाठी फक्त अधिकृत केंद्रातूनच HSRP नंबर प्लेट मिळवा.
- आपल्या वाहनाचा तपशील तपासा: HSRP वर छापलेली माहिती आपल्या वाहनाच्या नोंदणी प्रमाणपत्रातील माहितीशी जुळते की नाही हे तपासून घ्या.
- HSRP स्टिकर योग्य ठिकाणी लावा: HSRP स्टिकर वाहनाच्या विंडशील्डवर निर्देशित ठिकाणीच लावा.
- अवैध वहातूक दंड टाळा: महत्त्वाच्या समयमर्यादेच्या आत HSRP नंबर प्लेट बसवून दंड टाळा.
HSRP नंबर प्लेट हे वाहन सुरक्षेचा एक महत्त्वाचा भाग बनले आहे. केंद्र सरकारच्या नवीन नियमांनुसार, सर्व वाहन मालकांनी ३१ मार्च २०२५ पूर्वी आपल्या वाहनांवर HSRP नंबर प्लेट बसवणे अनिवार्य आहे. आपल्या वाहनासाठी HSRP नंबर प्लेट ऑनलाइन बुक करण्याची प्रक्रिया सोपी आहे आणि याद्वारे आपण अवैध वाहतूक दंड टाळू शकता.
शासनाच्या या उपक्रमाचा मुख्य उद्देश वाहन चोरी रोखणे आणि अनधिकृत वाहनांवर नियंत्रण ठेवणे हा आहे. म्हणूनच, सर्व वाहन मालकांनी योग्य वेळी HSRP नंबर प्लेट बसवून घेणे आवश्यक आहे.